ته‌نز؟

ته‌نز؟


نازانم من هه‌رچی فکری لێده‌که‌مه‌وه ده‌بینم پێویستمان زۆرتر به پاره‌یه تا پێکه‌نین. جووتێک پێڵاوی تازه، شاڵوارێکی نوێ، تیغی ردێن، چووزانم خه‌میر ده‌ندان، لفکه‌ی حه‌مام، ئه‌وانه هه‌مووی له پێکه‌نین باشتر نین؟ نه‌وه‌یکه من پیاوێکی پووڵه‌کی بم، به‌ڵام هه‌ست ده‌که‌م له‌خۆڕا پێکه‌نینمان له‌خۆمان گه‌وره‌ کرد‌وه. یانی مه‌جبووری پێبکه‌نی و زۆربه‌ی کات پێکه‌نینشت نایه. جا ئه‌وسا خراپتر دوچاری خه‌م و خه‌فه‌تیش ده‌بی چونکه پێکه‌نینت نایه. له خۆت ده‌پرسی، باشه بۆ پێکه‌نینم نه‌‌هات؟ به‌خودا له مێژه پێنه‌که‌نیوم. ئاخرین جار که‌ی پێکه‌نیم؟ دۆنه‌که‌؟ نا. پێره‌که؟ نا ئه‌وه حیساب نیه. به دڵ پێنه‌که‌نیوم ... عه‌جه‌ب به‌دبه‌ختیه‌ک!

 فارس گوته‌نی " خنده بر هر دردی دواست". فیکری لێبکه‌نه‌وه، له‌وه قسه‌ی قۆڕ و به‌لاشتر په‌یدا ده‌بێ! کام ده‌رده به پێکه‌نین عیلاج ده‌بێ؟ بۆ خۆمان که‌رکه‌ین؟ هه‌ڵبه‌ت هه‌یه جاروبار له رۆژنامه‌‌کان دا ده‌نووسن فڵانه پسپۆڕ و توێژه‌ری ئامریکایی دوایی ئه‌زموونی زۆر به‌و ده‌ستکه‌وته گه‌یشتووه که پێکه‌نین بۆ نه‌خۆشی چووزانم میزه‌ڵدان باشه! ده‌ڵێن ئه‌زموونه‌کانی ئه‌م توێژه‌ره نیشانی داوه ئه‌گه‌ر هه‌موو به‌یانیه‌ک دوو ده‌قه پێبکه‌نی ئیحتیمالی ئه‌وه‌یکه تووشی میزه چورکه‌ بی زۆر که‌مه‌تره! تازه ئه‌گه‌ر بڕواشمان به قسه‌ی توێژه‌ره‌کان هه‌بێ، به‌ڕاستی چ گلحۆیه‌ک هه‌موو رۆژێ پێده‌که‌نێ تا دوچاری نه‌خۆشی میزه‌ڵدان نه‌بێ؟

 مه‌سه‌لێکی تر ده‌ڵێ، " ئه‌وه‌ی ده‌گری ده‌ردێکی هه‌یه، ئه‌وه‌ی پێد‌ه‌که‌نێ هه‌زار ده‌ردی هه‌یه". وته‌یه‌کی جوانه.  به‌ڵام ئه‌گه‌ر په‌یامی نهێنی مه‌سه‌له‌که بگری، له‌ بنه‌وه پێت ده‌ڵێ، پیاو به! پێبکه‌نه! یانی ئه‌گه‌ر هه‌زار ده‌ردیشت هه‌‌یه بزه بێنه سه‌رلێوت و بیانشاره‌وه. ئه‌وسا خراپتر! ده‌رد و غه‌میشت بێ، ده‌بێ پێبکه‌نی. هووووو!

سه‌رڕای ئه‌مانه، له ده‌لاقه ته‌جروبه‌شه‌وه بڕوانینه دیارده‌ی پێکه‌نین، بۆ شه‌خسی من ده‌رکه‌وتووه، هامووشۆی مه‌جلیسی خه‌نده و پێکه‌نین و تماشای فیلمی کۆمیدی و شتی وا، جگه له‌وه‌ی وه‌ختت به فیڕۆ ده‌دا، یه‌ک ده‌رد و خه‌میشت لێ که‌م ناکا. به پێچه‌وانه مه‌جلیسی تازیه و سه‌ره‌خۆشی و دیداری که‌سی ناساغ هه‌میشه هه‌ستێکی ئازادی و له‌شساخیت تێدا ده‌بزوێنێ و باعیسی پته‌وتر بوونی پێوه‌ندیه‌کانیش ده‌بێ.  

له کۆتایی ئه‌وه بڵێم من هیچ دژایه‌تیه‌کم له‌گه‌ڵ پێکه‌نین نیه و  بۆخۆم هه‌موو به‌یانیه‌ک لانیکه‌م دوو ده‌قه پێده‌که‌نم و له‌وانه‌یه قه‌ت تووشی نه‌خۆشی میزه‌ڵدان نه‌بم، به‌ڵام به‌ڕای من پێکه‌نین به زۆری ناکرێ و له‌وه دژوارتر نووسینی ته‌نز و نوکته‌یه. هیوادارم خوێنه‌رانی قه‌شمه‌رئاوا ئه‌وه‌ ره‌چاو بکه‌ن و به‌خاتری پێکه‌نیناوی نه‌بوونی (هه‌ندێک له) نووسراوه‌کانمان لێمان عاجز نه‌بن. باوه‌ڕ که‌ن ته‌نز نووسین زۆر سه‌خته. هه‌ر بۆخۆتان ئێستا ئیمتیحانی که‌ن. بیر بکه‌نه‌وه، شتێکی پێکه‌نیناوی بنووسن و بۆ ئێمه‌‌ی بنێرن. نامه‌رد بین ئه‌گه‌ر لێره‌ی بڵاوی نه‌که‌ینه‌وه!


كتێبی خیلقه‌ت، به‌شی دوو

كتێبی خیلقه‌ت 

به‌شی دوو


به‌دیتنی گوێدرێژ خودا برووسكه‌ هۆمێدێك كه‌وته دڵی. بێ‌مه‌حته‌لی به‌ ڕاكردن خۆی گه‌یانده گوێدرێژ و چاوی بۆ باقی زینه‌وه‌ره‌كان گێڕا. به‌ڵام گوێدرێژ ته‌نیا بوو و ته‌نانه‌ت له جێی خۆی جووڵه‌ی نه‌كرد. ئه‌وسا خودا چووه پێشێ و ده‌ستێكی به‌سه‌رو پشتی گوێدرێژدا كێشا. گوێدرێژ ملی هه‌ڵێناو تماشایه‌كی خودای كرد. به‌ڵام دوباره سه‌ری داخست و چه‌ڕینی خۆی سه‌رگرته‌وه. پاشان خودا چه‌ندجار حه‌ولی دا گوێدرێژ بهێنێته قسه به‌ڵام بێفایده بوو. ئاخری خودا به ناهۆمێدیه‌وه گه‌ڕاوه ناو قه‌سره‌كه‌ی.


٭٭٭٭٭


رۆژانی دواتر بێرووداوێكی ئه‌وتۆ تێپه‌ڕی. خودا زۆربه‌ی كات له‌ناو قه‌سره‌كه‌ی ده‌ماوه و ته‌خته‌كه‌ی به‌جێ نه‌ده‌هێشت. خودا خه‌مۆك ببو. دایمه له‌ناو فیكر دابوو. ته‌نیا جاروبار كه بێتاقه‌ت ده‌بوو ده‌چوه دیوه‌خانی سه‌ره‌كی‌ و له‌به‌ر پیانۆیه‌كی گه‌وره داده‌نیشت و موسیقای غه‌مگینی ده‌ژه‌نی (زۆرتر حه‌زی له باخ بوو و ئه‌وانی‌تری به‌ده‌گمه‌ن ده‌ژه‌نی). یا تاوناتاو هه‌ڵده‌ستا ده‌چووه به‌ری په‌نجێره‌‌و‌ سه‌یری وڵاتی ده‌كرد. گوێدرێژ له گۆشه‌یه‌كی باغ بۆخۆی ده‌ڵه‌وه‌ڕی. باغ بێده‌نگ و نوستاڵژیك بوو.


٭٭٭٭٭


... خودا ورده ورده له‌دینده‌رچوو. تێرامانه‌كانی به نه‌تیجه‌یه‌ك نه‌گه‌یی و رۆژ‌له‌گه‌ڵ‌رۆژ فكری شپرزه‌تر ده‌بوو. شه‌وانه خه‌ونی ئاڵۆزی ده‌دی. نه ده‌ستی بۆ خولقاندن ده‌چوو و نه ته‌دبیرێكی بۆ ده‌كرا. خودا دین و ئیمانی نه‌مابوو. سه‌رنجام رۆژێك تووڕه و عاجز له‌قه‌سر هاته‌ده‌رێ و تێڵایه‌ك به‌ده‌ست به‌ره‌و شوێنی گوێدرێژ كه‌وته رێ. ته‌نیا رێگایه‌ك كه بۆی مابوو سه‌رده‌رهێنان له سڕی ئه‌م گوێدرێژه بێزمانه‌ بوو. خودا ئه‌رخه‌یان بوو گوێدرێژ ته‌نیا كلیلی ئه‌م مه‌ته‌ڵه دژواره‌یه. ده‌یویست به‌هه‌رله‌ونێك بێ گوێدرێژ مه‌جبوور به ئاخافتن كا. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر توندوتیژی پێویست بێ. 

له‌سه‌ره‌تا خودا حه‌ولی‌دا به‌ نه‌رمی و قسه‌ی خۆش گوێدرێژ بێنێته قسه‌. " گوێدرێژگیان پێم بڵێ مانای ئه‌مانه چیه؟ ئه‌م باغه بۆ چۆڵ بوه. ئه‌تۆ ده‌بێ شتێك بزانی. پێم بڵێ! چاوم لێكه. من خودام... ئاه ببووره. من خۆم نه‌ناساند. حه‌تمه‌ن نامناسی... من خودای گه‌وره‌م. دیاره پێیان نه‌گوتوی. گوێ بگره من ئێستا پێت ده‌ڵێم. من خولقێنه‌ری ئێره‌م. تماشاكه. هه‌مووشتێك. من تۆشم خولقاندوه .... یانی .... نازانم... ئێستا هیچ نازانم. هیچ! ... به‌ڵام چۆن ئیمكانی هه‌یه؟ ها؟ هیچ شتێك بێ ئه‌مری من ناكرێ ... ئه‌تۆ بۆ قسه ناكه‌ی. كێ تۆی ناردۆته ئێره؟ پێم بڵێ. خودایه‌كی تر هه‌یه؟ خودا؟"

گوێدرێژ بێده‌نگ بوو و وه‌ك شتێك ترسابێ خۆی ده‌كێشا دواوه. له‌لایه‌كی‌تر خودا ملی ئاژه‌ڵی بێزمانی گرتبوو و به‌ده‌ستێكی تر تێڵاكه‌ی هه‌ڵگرت. سه‌رنجام نۆبه‌ی به توندوتیژی گه‌یشت.

خوێن فیچقه‌ی كرد. خودا تێڵاكه‌ی زرم و زرم له‌سه‌ر مۆغه‌ره‌ی پشتی گوێدرێژ راده‌كێشا. گوێدرێژ ده‌یزه‌ڕاند و خوێن فیچقه‌ی ده‌كرد. به‌ڵام خودا ده‌ستی هه‌ڵنه‌ده‌گرت. ئاخری خوێن هێنده فیچقه‌ی كرد كه وه‌ك رووبارێكی سوور له پشتی گوێدرێژ بازره‌قه‌ی ‌كرد و وڵاتی كرده گۆمێك له خوێن. باغ ته‌واوی له‌ناو خوێن دا نوقم بوو. خودا په‌له‌قاژه‌ی ده‌كرد و به به گێژاوی خوێن دا رۆشته خوارێ.


٭٭٭٭٭



خودا شڵه‌ژاو خه‌به‌ری بۆوه. گیانی شه‌ڵاڵی عاره‌ق بوو. زاری وشك هه‌ڵاتبوو و سه‌رسام و گێژ تماشای ناو وه‌تاغه‌كه‌ی ده‌كرد. پاش ماوه‌یه‌كی كورت، وه‌ختێك هۆشی هه‌ندێك گه‌ڕاوه، له جێگاكه‌ی هاته‌ ده‌رێ و چووه ناو باغ. ئاسمان هه‌ورو لێڵ بوو. بارانێكی نه‌رم ده‌باری و هه‌ردی خووساندبوو. گوێدرێژ له شوێنی جارانی ده‌ڵه‌وه‌ڕی!

خودا باوه‌شی به گوێدرێژ دا كرد و ده‌ستی كرده گریان. بۆ یه‌كه‌مین جاربوو فرمێسكی ده‌ڕشت. خودا گوێدرێژی ماچ ده‌كرد و كوڵ كوڵ ده‌گریا. چوارپێی بێزمان خۆی ده‌كێشا دواوه و خودا فرمێسكی ده‌ڕشت و ده‌یگوت "بمبه‌خشه! بمبه‌خشه‌!" ئاخری گوێدرێژ سڵی كرد. حه‌یوان به غار دوور بۆوه و خودا به دوویدا هه‌ڵده‌هات.



كۆتایی


٭٭٭٭٭٭



دواوتار



له‌ رۆژێكی كوڵاوی هاوین، قه‌شۆ و قه‌شێ ژێر سه‌هه‌نگی دره‌ختێكی كۆن دانیشتبوون. قه‌شێ رووی كرده قه‌شۆ و گوتی " هه‌سته بڕۆین سه‌رێك تا ماڵی مازوو بچین. من بڕیارم داوه ئه‌مڕۆ بچم تاوێك"

" ئاه،. لێمانگه‌ڕێ. حه‌وسه‌له‌ت هه‌یه تۆش. ئه‌و كابرایه شێت و پێته چیه تۆ عاشقی بووی. "

" ئاخه‌ گوناحه‌! ئه‌و پیاوه پیره‌ ته‌نیایه. جگه له ئێمه كه‌سی نیه. تازه شێت و پێتیش نیه. ته‌نیا هه‌ندێك جیاوازه له خه‌ڵكی كه‌."

" چی! شێت نیه ئه‌و كابرایه؟ توخودا تۆ ئه‌و كابرایه‌ت پێ شێت نیه؟ ئه‌و كابرایه د‌‌ه‌ڵێ من زه‌مانێك خودا بووم. خولقێنه‌ری ئه‌م دنیایه. ... له خودایه‌تی تۆبه‌م كردوه! هاها"

" من بڕوام به قسه‌كانی نیه به‌ڵام ..."

" به‌‌ڵام چی؟"

" نازانم ... من .... جاری وایه هه‌ست ده‌كه‌م راست ده‌‌ڵێ. ئاخه جورێك قسه‌ده‌كا ده‌‌ڵێی ئیمانی راسته‌قینه‌ی هه‌یه. كه‌س لێره ئیمانی نیه."

" شێته شێت! ئه‌و كابرایه شێته. تۆش له‌و شێت تری. .. مه‌گه‌ر ئه‌و كابرایه ناڵێ ئێوه‌م له ئێسكی مۆره‌پشتی گوێدرێژێك دروست كردوه. ده‌وه‌ڵا راست وایه ... هاهاها"

" ده‌ی مه‌یموون باشتره؟ تۆ خۆت به‌شانازیه‌وه ده‌ڵێی زانست ئیسباتی كردوه ئێمه ده‌چینه‌وه سه‌ر مه‌یموونه‌كان."

" ئه‌و باسه‌كه‌ی جیایه. تازه من بڕواشم به‌وه نیه. كێ چووزانێ..."

" تۆ باوه‌ڕت به هیچشتێك نیه! "

" وه‌ره مه‌ڕۆ! ... سه‌ختی مه‌گره. راوه‌سته! منیش ئه‌وه هاتم."






كتێبی خیلقه‌ت، به‌شی یه‌ك.

كتێبی خیلقه‌ت

به‌شی یه‌ك


له سه‌ره‌تا خودایه‌ك هه‌بوو و له به‌هه‌شتێكی گه‌وره پڕ له زینه‌وه‌ری جۆراوجۆر پادشایه‌تی ده‌كرد. رۆژێك خودا دوای چاڤدێری رۆژانه‌‌ی به‌هه‌شت به شه‌كه‌تی گه‌ڕاوه قه‌سره‌كه‌ی، و له‌سه‌ر ته‌خته‌كه‌ی راكشاو سه‌ری نایه سه‌ر باڵنجی حه‌ریر. خودا چوار مێلوێن ساڵ نوست.  

٭٭٭٭٭٭٭٭

 خودا تێرخه‌و خه‌به‌ری بۆوه. ده‌ست و لاقی درێژكردوو و چاوی به كه‌فی په‌نجه‌ی ماڵی. هیچ شتێك دیار نه‌بوو. دیسان چاوی ماڵی. تاریكیه‌كی خه‌ست و ترسێنه‌ر وڵاتی داگرتبوو. خودا خۆفی كرد. به دڵته‌نگیه‌وه تماشایه‌كی ده‌ورووبه‌ری كرد و گوتی: "من چه‌ند كاتژمێره خه‌وتووم؟ " 

٭٭٭٭٭٭٭٭

 به‌رله‌هه‌موو كارێك پێویست به رۆشنایی هه‌بوو. كه‌وابوو خودا چه‌قه‌نه‌یه‌كی لێداو به ده‌نگی به‌رز گوتی " رووناكی بێ!". به‌ڵام رووناكی نه‌هات. دوباره چه‌قه‌نه‌یه‌كی‌تری لێدا و گوتی "رووناكی بێ!" دیسان خه‌به‌رێك نه‌بوو. چه‌‌ندجاری تر چه‌قه‌نه‌ی لێدا. چ قه‌وماوه؟ خودا به سه‌رسامی له خۆی پرسی. خودا زۆرتر خۆفی كرد.

٭٭٭٭٭٭٭٭

 پاش ماوه‌یه‌‌ك تێڕامان وه‌ك ئه‌وه‌ی خودا شتێك هاتبێته یادی به‌ ده‌ستی سه‌ری خوراند و بزه‌یه‌كی تاڵ چوه سه‌ر لێوی. پاشان به بێدڵیه‌وه له‌سه‌ر ته‌خته‌كه‌ی هه‌ستاو به‌زه‌حمه‌ت ویستی خۆی بگه‌یێنه‌ته وه‌تاغی كونتڕۆڵ به‌ڵام زۆری پێنه‌چوو له‌ناكاو رووناكی بۆخۆی هات. وڵات رۆشن بوو. خودا سڵاواتێكی لێدا و خه‌یاڵی ئاسووده بوو.

٭٭٭٭٭٭٭٭

خودا له قه‌سره‌كه‌ی هاته د‌ه‌رێ. سه‌یرێكی ناو باخی به‌هه‌شتی كرد. هیچ زینه‌وه‌رێك به دیاره‌وه نه‌بوو. وڵات كپ و كڕ. ته‌نانه‌ت مێشێك له حه‌وا نه‌ده‌فڕی. ده‌تگوت به‌هه‌شت به‌ته‌واوه‌تی چوڵ كراوه ... یا ره‌نگه دانیشتووه‌كانی مردبوون؟ چۆن شتی وا ئیمكانی هه‌یه؟  خودا بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر چوه ناو بیره‌وه. زۆر حه‌ولی دا تێبگا چه هه‌ڵه‌یه‌ك مومكنه رووی دابێ. ئایا پێشتر ده‌ستووری داوه هه‌موویان بكووژن و بۆخۆی له‌بیری نیه؟ به‌ڵام چۆن شتی واده‌بێ؟ ... بێ فایده بوو. خودا هه‌رچی ته‌قالای كرد هۆكارێكی لۆژیكی بۆ ئه‌م رووداوه سه‌مه‌ره نه‌هاته زه‌ینی. سه‌رنجام له‌بیركردنه‌وه ده‌ستی كێشاو شانێكی هه‌ڵخست و گوتی " كوڕه به توون! سه‌ری خۆم سڵامه‌ت ..." ئه‌مه‌ی گوتو ده‌ستی خسته گیرفانی و به فیكه‌لێدان گه‌ڕاوه به‌ره‌و قه‌سره‌كه‌ی. به‌ڵام له رێگای قه‌سر خودا دیمه‌نێكی زۆر سه‌یری دی.

٭٭٭٭٭٭٭

تاقه گوێدرێژێك له‌ قوژبنێكی باخ ملی داخستبوو و به ئاسووده‌یی بۆخۆی ده‌ڵه‌وه‌‌ڕی 

...


قه‌شمه‌راوی كردنی فه‌رمایشته زه‌لام زه‌لامه‌كان


 قه‌شمه‌راوی كردنی فه‌رمایشته‌ زه‌لام زه‌لامه‌كان


  ئه‌وه‌ڵ وشه‌‌كان نه‌بوون و پیتێك له قه‌یته‌رقوو نه‌نووسرابوو. نه هێلكه بوو و نه مریشك. ئه‌وه‌ڵ ته‌نیا مازوو بوو. رۆژێك مازوو به هه‌ڵكه‌وت هاته ده‌رێ.
له تێكسته هه‌ره كۆنه‌كانی قه‌شمه‌رئاوا.

  مه‌به‌ست له قه‌شمه‌راندن چیه؟ مه‌به‌ست له قه‌شمه‌راندن هینه، یانی تشته، وانێكه. واته هه‌رئه‌و هینه‌‌كه‌یه وا پێشتر باسم كرد.
فیله‌سووفه هینه‌كه

ئه‌فكاری قۆڕ،  گفتاری قۆڕ،  شێوازی قۆڕ. باقیه‌كه‌ی تڕه‌هاته
زه‌ڕقه‌شتمه‌ر

هیچ كات ده‌ست له كه‌ریه‌تی هه‌ڵمه‌گره. ته‌نانه‌ت له كه‌نه‌دا.
حه‌زره‌تی مقه‌‌شمه‌د

من ده‌تڕم. كه‌وابوو هه‌م.
ده‌قارت

 داشقه‌ توورتان خڕكه‌نه‌وه. مازوو نه‌ماوه. مازوو مردوه.
ئه‌یچه نیچه

  دوای مه‌رگی مازوو و خۆكوژی حه‌زره‌ت هه‌مووشتێك ئازاده.
داستاقه‌شمه‌روفسكی

 به‌ بڕوای من كوێخامه‌داری بۆته ئه‌فیوونی گه‌لی قه‌شمه‌ر.
قه‌شما‌ركس
 
نه‌خێركاكه، ریشه‌ی قه‌شمه‌رایه‌تی له پێشێلبوونی ته‌مای كه‌رگایین دایه.
فڕۆیت به گێچه‌ڵ

ئه‌و قه‌شمه‌رانه‌ی ئه‌تكی حورمه‌تی قه‌شمه‌رئاوا ده‌كه‌ن و لێره دمشڕیان باو كردوه بزن و گا و گوێدرێژ و گانده‌ر و قاحبه‌ن!

حوجه‌تو لنێره‌كه‌ر قه‌شمه‌رولهودا

شه‌ڕ مه‌كه‌ن. ئه‌شێ بۆخۆتان ئه‌و ئاڵووگۆڕه‌ بن وا گه‌ره‌كتانه له قه‌شمه‌رئاوا بێته دی.
قه‌شمه‌رگاندی

ئه‌رێ‌وه‌ڵا...
ما‌زوو
 

بۆ که‌س هیچ ناڵێ؟

بۆ که‌س هیچ ناڵێ؟

من ئاخری نه‌مزانی حیکمه‌ت له چی دایه؟ بیستو‌وتانه بازێک ده‌ڵین فڵانه کار یا رووداو حیکمه‌تێکی تێدا بوه. به‌ڕاستی حیکمه‌ت له چی دایه؟  ئه‌سڵه‌ن کار هه‌یه حیکمه‌تی تێدا نه‌بێ؟ ئه‌گه‌ر هه‌مووشتێک حیکمه‌تێکی تێدایه ئیدی بۆ ده‌ڵێین حیکمه‌تی تێدایه؟ ئه‌گه‌ریش وا نیه، بۆ جارێک یه‌کێک نایه بڵێ فڵانه کار حیکمه‌تی تێدا نه‌بوه؟ وه‌ختی ‌وا بۆ که‌س هیچ ناڵێ؟ باشه بۆ قه‌ت گفت‌وگۆی وا سه‌رناگرێ؟

کاک ئیکس: ده‌زانی ئه‌و کوڕه کاک دابڵیوو زگی ده‌زگیرانه‌که‌‌ی پڕ کردوه!
کاک ئیگرێگ: کام کاک دابڵیوو!؟
کاک ئیکس: ماڵته ئه‌وه‌ی دانشجووی ریازی بوو. جارجار ده‌هاته میوانیه‌کانی داده زێد.
کاک ئیگرێگ: ئه‌ها، ئه‌ها. ئه‌و هه‌تیوه سه‌رپووته.
کاک ئیکس: به‌دبه‌خت ده‌یگوت به‌ کاندۆم ماندۆمیشه‌وه کوتاویه‌تی.
کاک‌ ئیگرێگ: عه‌جه‌ب. بڵێم چی. حه‌تمه‌ن حیکمه‌تێکی تێدا نه‌بوه.
کاک ئیکس: منیش هه‌ر بڕوام وایه.
***************

 نازانم من ته‌نیا کوردێکم ئه‌و موشکیله‌م هه‌یه یا قسه‌ی دڵی ئێوه‌ش ده‌که‌م. به‌هه‌ر حاڵ من ده‌بێ قسه‌ی دڵی خۆم بکه‌م. فورمولی به‌کارهێنانی له‌قه‌بی مامۆستا چۆناوچۆنه؟ مه‌سه‌له‌ن دروسته ئێستا من بڵێم مامۆستا به‌ختیار عه‌لی یا جارێ زووه؟ یا مه‌سه‌له‌ن مامۆستا قاله مه‌ڕه ئیرادێکی هه‌یه؟ مامۆستا به‌همه‌نی قوبادی چی؟ ئه‌ی مامۆستا له‌یلا فه‌ریقی؟ به‌ڕاستی سنووری مامۆستایه‌تی له ‌کوێیه؟ کام هونه‌رمه‌ند و شاعیر مامۆستایه، کامیان مامۆستا نین؟ ئه‌وانه‌ی مامۆستا نین که‌ی ده‌بنه مامۆستا؟ باشتر وانیه وازبێنین تا وه‌ختێک ده‌مرن؟ دوایی لێژنه‌یه‌ک دامه‌زرێنین‌ و به رای گشتی بۆ هه‌میشه بیخه‌ین به‌لایه‌کدا؟ باشه ئێستا مامۆستای (مامۆستا قانیع) کامیانه؟ هی مه‌لایه‌تیه‌ یا چونکه شاعرێکی چاک بوه؟  ده‌کرێ مامۆستا بۆ قاره‌مانی وه‌رزشی به‌کار بێنین؟ یا ئه‌گه‌ر ده‌ڵێین مامۆستا شێرکۆ بێکه‌س، دروسته به ژنه‌که‌ی له‌قه‌بی مامۆستاژن بده‌ین؟  ئه‌گه‌ر ئافره‌تی هونه‌رمه‌ندیش له‌قه‌بی مامۆستای پێوه بنووسێ، به مێرده‌که‌ی چی بڵێین؟ مامۆستامێرد؟ هیچی پێ نه‌ڵێین؟ ئه‌ی چۆن بانگی بکه‌ین؟ بۆ که‌س هیچ ناڵێ؟


***************

مرۆڤ، تاڤگه، بزاڤ. ئیدی چیمان هه‌یه؟ چیکه‌م به زه‌ین ناگا. حه‌قم پێ بده‌ن زۆر دڵم بۆ پیتی (ڤ) د‌ه‌سووتێ. جێی مه‌ترسی ئه‌وه‌یه ئه‌گه‌ر بڕوامان به تیۆری داروین (گۆڕانی ئارام) هه‌بێ له‌وه‌ ناچێ ئه‌م پیته به‌سته‌زمانه له به‌رامبه‌ر ملهوڕ و حه‌رامزادی وه‌ک (و) و (ف) به‌رگه بگرێ. نازانم بۆ که‌س کارێک بۆ پیتی (ڤ) ناکا؟  هه‌ر به‌خاتری ئه‌وه من پێشنیار ده‌ده‌م  بۆ پاراستنی (ڤ) له بزربوونی ئارام  که‌مپه‌ینێک رێکبخه‌ین. بۆ نموونه داوا بکه‌ین، یاسایه‌ک دانێن که هه‌موو نووسه‌رێک له هه‌ر لاپه‌ڕه‌یه‌ک‌دا   پێویسته لانیکه‌م جارێک پیتی (ڤ) به‌کاربێنێ. یا هه‌رچی وشه‌ی تازه‌یان دروست کرد حه‌تمه‌ن دوو-سێ دانه (ڤ) تێبخه‌ن. مه‌سه‌له‌ن به کامپیوتێڕ بڵێین (ڤاڤوڤ)، یا به دی‌وی‌دی بڵێین (ڤی‌ڤی‌ڤی). ئه‌گه‌ر ئه‌م یاسایانه په‌سند نه‌کرا، ئیدی من نازانم چی‌تر له ده‌ستمان دێ. (ڤ)تان له‌بیر نه‌چێ!
***********

ده‌زانن ده‌بێ چی بکه‌ین؟ پێش ئه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵه‌کانی کۆمه‌ڵگا چاره‌سه‌ر که‌ین من پێشنیار ده‌ده‌م دروست کردنی کلیپ بۆ گۆرانی(گۆرانی کلیپ) قه‌ده‌غه‌ که‌ین. باوه‌ڕکه‌ن من تێستاش لێم حاڵی نه‌بوه که‌ڵکی دروست کردنی گۆرانی کلیپ چیه. جا ئێوه هه‌ر بڵێن من دواکه‌وتووم. باشه مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه گۆرانی‌بێژ حه‌زی له دارو ده‌وه‌ن ‌و سه‌وزاییه؟ حه‌زی له کانیاو و چه‌م و سه‌یران و هه‌ڵپه‌رکێیه؟ حه‌زی له ژنی جوان و به‌ژن‌وباڵا رێک‌وپێکه؟ ده‌ی باشه، باشه. قه‌یدی نیه. ئه‌وانه هه‌موو شتی چاکن. کێ ده‌ڵێ خراپن. به‌ڵام پێموایه ته‌مای سه‌ره‌کی ئێمه بۆ تماشا کردنی گۆرانی کلیپ و تڕه‌ماش ئه‌سڵی گۆرانیه‌که‌یه، وانیه؟ له گۆرانیه‌که‌ش ئه‌سڵتر، ده‌نگی گۆرانیبێژی سه‌گبابه! پێم سه‌یره، من نازانم بۆ که‌س تا ئێستا هیچی نه‌گوتووه؟ که‌س تا ئێستا هه‌ڵنه‌ستاوه بڵێ، به‌سه ئیدی! ده‌ واز له‌و زبڵ و ئاشغاڵ دروست کردنه‌ بێنن. له‌لایه‌کی‌تریش گورانی‌بێژی سروشت خۆشه‌ویست و ‌به‌خه‌یاڵ هونه‌رمه‌ندیش له‌جیاتی ئه‌وه‌ی ئینێڕژی خۆی به‌فیڕۆ بداو وه‌ختی جه‌ماعه‌تیش بگرێ وا چاکتر نیه له‌سه‌ر ئه‌سڵی کاره‌که‌، یانی ده‌نگه‌ نه‌پۆڕه‌که‌ی، ته‌مرین بکا؟ یا ئه‌سڵه‌ن بچێت به شوێن پێشه‌و کاروکه‌سپێکی دیکه، قازانجی بۆ هه‌موولایه‌ک زۆرتر نیه؟  خراپ ده‌ڵێم؟ 

*******************

[پێنووس: له‌م نووسراوانه‌‌دا له بیرم چوو ئاماژ‌ه‌م به‌وه بکه‌م که من له خاریجه‌م. ده‌مه‌وێ هه‌ر لێره دیسان یاداوه‌ری بکه‌م که من له خاریجه‌م و دوایی نه‌ڵێن نه‌یگوت. به‌ڵێ هه‌روا گوتم من له خاریجه‌م. زۆریش که‌یفی هه‌یه ئه‌گه‌ر ده‌تانه‌وێ بزانن چۆن ده‌گوزه‌رێ.]

ئه‌گه‌ر وێبلاگێکم هه‌بوو ئه‌مانه‌م له‌وێ داده‌نا


جاری وایه له که‌له‌که‌‌م ده‌دا ده‌ست پێده‌که‌م به نووسی بیره‌وه‌ریه‌کانم. لای خۆم وا داده‌نێم هاتوو له‌خۆوه گرتی‌و بوومه که‌سایه‌تیه‌کی گرینگ. له‌ وه‌ختی وا دا ده‌بێ شتێکت بۆ گوتن پێ هه‌بێ. خه‌ڵک چاویان لێته کتێب و شتیان بۆ بنووسی. ده‌بێ لانی که‌م سێ سه‌د لاپه‌ڕه ته‌وزیح بده‌ی چۆن بوویته که‌سایه‌تیه‌کی گرینگ. ئه‌گه‌ر هه‌ر ئێستا بینووسم چاکییه‌که‌ی ئه‌وه‌یه وه‌ختێک بووم به که‌سایه‌تیه‌کی گرینگ، پێویست ناکا خۆم ماندوو بکه‌م. لاقم له‌ سه‌ر لاقم داده‌نێم و شووتی ده‌خۆم.


  *******************


نزیک به ساعه‌تێکه ژن و مێردێکی هاوسامان کردوویانه‌ته‌ شه‌ڕوو هه‌را. وه‌ک ره‌گبار جنێو به‌ یه‌کتر ده‌ده‌ن. سه‌یر ئه‌وه‌یه هه‌ر دووکیان ده‌نه‌ڕێنن "فاک! فاک! بیبڕه‌وه. دمت داخه!" وادیاره هه‌ر گوێ ناده‌نه ده‌قی جنێوه‌کانیان. خه‌ریکه لێیان وه‌ڕه‌ز ده‌به‌م. تا ئێستا هیچ ئاماژه‌یه‌ک به‌وه نه‌کردوه له‌سه‌رچی شه‌ڕیانه تا منیش شتێکم لێ حاڵی بێ. هه‌روا بڕواته پێشێ منیش مه‌جبوور ده‌بم د‌مم بکه‌مه‌وه. هێ! هێ! هه‌ر ئێستا‌ تاکه‌وشێک له په‌نجێره‌که‌م که‌وت! "فاک!"

   ********************


من ئه‌گه‌ر له جیاتی ئه‌و سه‌گه گه‌ورانه بوایه‌تم قه‌ت بۆنم به قوونی ئه‌و سه‌گه چکۆلانه‌وه نه‌ده‌کرد.  حه‌قیقه‌تی جاری وایه هه‌ر له سه‌گ بوونیشیان دڕدۆنگم. ده‌عبای وا دێنن ده‌یگێڕن به عینوانی سه‌گ که هیچ فڕی به توخمی سه‌گه‌وه نیه. من ئه‌گه‌ر سه‌گێکی گه‌وره بوایه‌تم، حه‌تمه‌ن ده‌بوومه سه‌گێکی ره‌گه‌زپه‌ره‌ست. پێم وانیه ره‌گه‌زپه‌ره‌ستی بۆ حه‌یوانه‌کان ئیرادێکی بێ. بێ‌شک ئه‌وان ده‌توانن هه‌موو هه‌ڵوێستێکیان هه‌بێ.

********************


چاوه‌ڕوانم ئه‌و ده‌ست پێبکا. به‌سته‌زمان و بێده‌نگ دانیشتووم و سه‌رم داخستوه. ئاخری ده‌ڵێ ‌ده‌ی بچینه سه‌ر باسی کاری تێزه‌که‌ت. ئه‌و به‌ینه چیت کردوه؟ شتێکی تازه‌ت پێیه؟ نازانم بڵێم چی. ده‌بوایه پێشتر بیانوویه‌کی ماقووڵم ئاماده‌ کردبا. سوورسوور ده‌مزانی ئه‌وه‌م لێده‌پرسێ. عه‌جه‌ب گه‌وجێکم منیش.  دوایی ساتێک بێد‌ه‌نگی له پڕدا ده‌ڵێم حه‌قیقه‌تی ئه‌و ماوه‌یه به‌خاتری هه‌لوومه‌رجی ئاڵۆزی ناو ئێران دوای هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک کۆمار نه‌متوانیه چاک له‌سه‌ر کار فوکوسم هه‌بێ و هه‌میشه په‌رۆشی بنه‌ماڵه و ره‌فێقه‌کانم له ئێران هه‌یه و ته‌نانه‌ت چه‌ند شه‌و نه‌متوانیوه  له نیگه‌رانی بخه‌وم! دوای ته‌واو بوونی نوتقه‌ دڵته‌زێنه‌که‌م سه‌رێک به نیشانه‌ی ته‌سدیق ته‌کان ده‌دا و ده‌ڵێ  وایه، وایه تێده‌گه‌م. منیش جاروبار هه‌واڵه‌کانی ده‌خوێنمه‌وه. ئێستاش ئیدامه‌ی هه‌یه؟ به‌ڵێ! به‌ڵێ! له‌وه‌ناچێ به‌وزوانه بکووژێته‌وه. هه‌ڵبه‌ت ئێمه هه‌موو هۆمێدمان هه‌یه بزووتنه‌وه‌ی سه‌وز زوو سه‌رکه‌وێ. ئه‌مجار که هه‌ندێک ترسم شکاوه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌ستی ئه‌رکناسی خۆم نیشان بده‌م ده‌ست ده‌که‌م به لۆمه‌ کردنی خۆم و ده‌ڵێم که به‌داخه‌وه نه‌متوانیوه باڵانس بده‌م به کاره‌که‌م و ده‌بێ فوکوسم زۆرتر هه‌بێ و حه‌تمه‌ن وا ده‌که‌م و له‌و ‌قسانه. دیسان ته‌سدیقی ده‌کا و ده‌ڵێ، ئۆکه‌ی، ئۆکه‌ی، من ئێستا ده‌بێ بڕۆم منداڵه‌که‌م له مه‌دره‌سه بێنمه‌وه. به‌یانی وه‌ره دوباره بتبینم. وادیاره نه‌جاتم بوو ئه‌مجاریش. مه‌منوون بزووتنه‌وه‌ی سه‌وز، مه‌منوون.

*********************


(ئێدی) ده‌ڵێ ژنێکی ئاشنای ئێمه ئه‌ده‌بیات له ده‌بیرستان ده‌ڵێته‌وه. ده‌ڵێ لای من باسی کردوه  وادیاره ده‌ پازده خوێندکاری کوردیشیان هه‌یه. ده‌ڵێ  وه‌ره له‌گه‌ڵی رێکده‌خه‌م جه‌له‌سه‌یه‌کیان بۆدانێ باسی شیعر و ئه‌ده‌بی کوردیان بۆ بکه‌. ده‌زانی چ ده‌که‌ی! ده‌توانی چه‌ند شیعری چاک هه‌ڵبژێری و بۆیان بخوێنیه‌وه. پێی ده‌ڵێم من شیعری چاکم پێ شک نایه. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش پێم وانیه ئه‌و منداڵانه کوردیش بزانن. دوایی هه‌ردووکامان بێده‌نگ ده‌بین. دوای ماوه‌یه‌ک ده‌پرسم ژنه‌که چی؟ جه‌حێڵه؟

*********************


دوو ده‌قه‌ی پێناچێ ده‌که‌ومه هه‌ناسکه هه‌ناسک. سه‌رم له گێژه‌وه دێ. راده‌وه‌ستم و به حه‌ره‌که‌تی ده‌ست (ئێدی) تێده‌گه‌یێنم که پشوویه‌ک بده‌ین. قه‌ڵس بوه ده‌ڵێ دوو ده‌قه‌ش نه‌بوه! ده‌ڵێم ده‌بێ جگه‌ره‌یه‌ک بکێشم. چی!؟ نا، نا لێره نا. وه‌ره بڕۆین ئه‌وان زۆر وه‌پێش که‌وتوون. لێانگه‌ڕێ با زوو بگه‌نێ. هه‌مووی بۆخۆیان! وه‌ره، و‌ه‌ره دانیشین لای ئه‌و ئاوه زۆر خۆشه. رازی ده‌که‌م  داده‌نیشین. حه‌قیقه‌تی لای ئا‌وه‌که‌شم پێ خۆش نیه. پێم خۆشه هه‌ر ئێستا بڕۆمه‌وه بۆ ناو شار. بۆ ناو خه‌ڵک و ماشێنه‌کان و هه‌رچی دار و سه‌وزایی پێوه‌ نیه. داره‌کان وه‌ڕه‌زم ده‌که‌ن. ئه‌و هه‌موو داره چ لێ بکه‌م. ئه‌سڵه‌ن من چ کارێکم هه‌یه له‌سه‌ر ئه‌و نوچکی کێوه‌. هه‌سته ئێدی! وه‌ره بگه‌ڕێنه‌وه. وه‌ره من له ماڵێ بوتڵێکی ویسکیم هه‌یه. وه‌ره به‌یه‌که‌وه‌ ده‌یخۆینه‌وه. ئێدی له‌گه‌ڵم نایه. هه‌ڵده‌ستێ ده‌ڕوا. ده‌ڵێ موبایله‌که‌ت رۆشن بێ هاتینه خوارێ زه‌نگت بۆ لێده‌ده‌م. هیوادارم زووتر بگه‌نه سه‌ر نوچکی کێوه‌که.  

مردن زۆر خۆشه، قه‏ت ته‏واو نابێ

ھه‏روا ئاگادارن به‏ینیکه ئه‏م په‏تا پیسه به‏ ناوی سواین فلوو که‏تۆته‏ وڵاته‏وە (نازانم له‏‏و به‏قوڕە گیراوە ئێوە چی پێدەڵین، ھه‏ڵامه‏تی به‏راز؟ ئانفلۆئانزای خووکی؟) ئێستا یه‏ک دوو رۆژە دەنگی نیه‏ به‏ڵام چاکیان جه‏ماعه‏ت تۆقاندبوو. من بۆخۆم تا دەپشمیم زەندەقم دەچوو، دەمگوت ئه‏ھا! بەغەوس خۆیه‏تی! ناحه‏قیشم نیه، رۆژبه‏رۆژ ژماری گرتووەکانی دەچێته سه‏ری و گه‏رچی تا ئێستا لێرە که‏سی نه‏تۆپاندوە به‏ڵام من خۆم دەناسم، شانسم نایکیڵێ، بمگرێ دەمکووژێ. جا بیرم له‏وە دەکردەوە له‏م وڵاته‏ کافرستانه‏ بمرم ھه‏ر دڵیشم دەتۆقێ. ھه‏ر ئه‏وەی له‏ کوێ بمنێژن مه‏سه‏له‏یه‏کی گه‏ورەیه‏. رێگایه‏ک ئه‏ویه‏ بمسووتێنن و خۆڵه‏مێشه‏که‏م پۆست که‏ن بۆ قه‏شمه‏رئاوا به‏ڵام ده‏ترسم یه‏و ھه‏تیوه نه‏گبه‏تانه‏ی قه‏شمه‏رئاوا پێش ناشتن میزی پێدا که‏ن (له ‏یه‏کێک وه‏ک قوون به‏ گیچه‏ڵ و چیلکه‏پیاو ھیچ به‏عید نیه‏.) ناوه‏ڵا کاکه! منیش وه‏ک موسوڵمانان بنێژن. ھیمه‏تێک بکه‏ن جه‏نازه‏که‏م بیهێنه‏وه بۆ قه‏شمه‏رئاوا و وه‏ک موسوڵمانان ده‏ خاکی بنێن. با مه‏لا ناڵبه‏ندیش ته‏ڵقینم بکا و پارەیه‏کیشی ده‏سکه‏وێ. به‏لام وه‏ک کولکه‏ مه‏لا له‏گه‏ڵی حیساب که‏ن. نه‏چن زۆری بده‏نێ. جا ئه‏وسا له‏ سه‏ر به‏ردی قه‏بره‏که‏م چی بنووسن؟ ئه‏وه‏ بۆخۆی زۆر گرینگه‏. له‏ جێگایه‏ک خوێندمه‏وه (گراچوا مارکس) کۆمیدیه‏نی ئامریکایی گوتبووی له‏ سه‏ر به‏ردی قه‏برم بنووسن "خه‏جاڵه‏ت خۆم، ناتوانم ھه‏ستم". شه‏وگاری ئه‏مشه‏و من به‏وه پێکه‏نیوم. فیکرم کردەوه‏ گوتم ده‏بێ ھه‏موو قه‏شمه‏ریک له‏ سه‏ر قه‏بره‏که‏ی قسه‏یه‏کی قۆر بنووسن تا قه‏برستان ببێته‏ به‏زم و پێکه‏نین. نازانم شایه‏دیش بتانخاته‏ گریان. به‏ ھه‏ر حاڵ خۆدا نه‏کا ھاتوو مردم، له‏سه‏ر کێله‏که‏ بنووسن " لای به‏غه‏ڵ ده‏ستیم. پێنج ده‏قه‏یکه‏ دیمه‏وه" ، جا بمبه‏ن له‏لای قه‏شمه‏رژنێک بمنێژن! پیتان چۆنه‏؟ ھا؟ ئه‏گه‏ریش بۆتان پێک نه‏ھات، له‏ جێه‏کی چۆڵ بمنێژن و ته‏نیا له‏ سه‏ر کێله‏که‏ بنووسن "مردن زۆر خۆشه، قه‏ت ته‏واو نابێ". ھه‏ر ئه‏وه‏نده‏ و ھیچی تر.



                                          

جا ھه‏ر  ئێستا بۆخۆشتان بیری لێ بکه‏نه‏وه‏  له‏ سه‏ر کێلی قه‏برتان چی بنووسن چاکه ده‏نا ره‏نگه‏ تاوێکی تر دره‏نگ بێ.

خه‌ونێکی ئاڵۆز

هه‌رچه‌نده فیکرم کرد تا ئه‌و جۆکه‌ی دۆنه‌که له ژێر ئاوپاشی حه‌مام دروستم کرد بێته‌وه بیرم هیچم بۆ ساخ نه‌بۆوه. ته‌نیا ده‌مزانی پێوه‌ندیه‌کی له‌گه‌ڵ نه‌خۆشیه‌کی خراپ هه‌بوو و هیچی تر. سه‌ره‌تان؟ ئایدز؟ تۆمۆوری مه‌غزی؟ نایه‌ته بیرم. شتێک وه‌ک، کابرایه‌ک سه‌ره‌تانی هه‌یه، دوایی ... دوایی چی؟ ... ده‌ی دوایی ده‌مرێ ئیدی. نا، نا. ئاوا نه‌بوو. ده‌چێ بۆ لای دوکته‌ر، نا...

له سه‌ر پشتم راکشابووم و له‌و فیکرانه‌دا بووم که خه‌و بردمی. نازانم چی به‌ سه‌ر جۆکه‌که هات به‌ڵام ده‌زانم خه‌ونێکی ئاڵۆزم دی. له خه‌ونم دا له یاریگایه‌کی گه‌وره‌ی فوتباڵ دا بووم و ئه‌ملا و ئه‌ولا بۆ سه‌نده‌ڵیه‌کی خاڵی ده‌گه‌ڕام. ئاخری له سووچێک جێیه‌کی خاڵیم دیته‌وه به‌ڵام هاتم دانیشم کابرای ته‌نیشیتم ده‌ستی له سه‌ر سه‌نده‌ڵیه‌که دانا و به‌ری گرتم. که ورد بوومه‌وه‌ لێی دیتم کابرا رواڵه‌تی گاندی (پێشه‌وای هێندی) هه‌بوو. هه‌ڵبه‌ت له خه‌ونم دا نه‌مده‌زانی ئه‌و کابرایه به‌ناوبانگه. یا ره‌نگه گاندی له خه‌ونم دا ئێستا به‌ناوبانگ نه‌ببو. له ژێر زمانم چه‌ند جێنوم پێدوا و هه‌ڵگه‌ڕامه‌وه بۆ ماڵێ. له ئاشپه‌زخانه دایکم چێشتی ساز ده‌کرد و من به خۆشحاڵی چووم بۆ لای. له بیرمه ده‌مگوت: دایه! دایه! فه‌له‌ستین ئازاد بوه! و دایکیشم هیچ نه‌یده‌دواندم، و‌ه‌ک ئه‌وه‌ی من ئه‌سڵه‌ن نه‌بینێ. دوایی چاک له بیرم نیه، له‌گه‌ڵ براکه‌م قسه‌م ده‌کرد یا که‌سێکی دیکه بوو و ئاخری به ده‌نگی موبایله‌که‌م خه‌به‌رم بۆوه.

- ئه‌لۆ؟

- ها؟

-  سه‌لام، من برادلیم. گوێ بگره، من ناتوانم بێم.

- چی؟

- له ئیزگه‌ی قه‌تارم. وادیاره موشکلێک پێش هاتوه. ده‌ڵێن نیو ساعه‌ت ته‌ئخیری ده‌بێ. من ده‌گه‌ڕێمه‌وه. دوایی ده‌تبینم.

- ئه‌لۆ؟

تماشای کاتژمێرم کرد. له هه‌شتی لا دا بوو. تازه هاته بیرم بڕیار وابوو ساعه‌ت حه‌وت له شوێنێک کۆ ببینه‌وه و به بۆنه‌ی ته‌واو بوونی ده‌رسی یه‌کێک له دۆستان جێژن بگرین. فیکری ئه‌وه‌یکه خۆم کۆکه‌مه‌وه و وه‌ده‌رکه‌وم هاته خه‌یاڵم به‌ڵام گۆم نه‌دایه. هه‌ر وا درێژ ببوم و تماشای بنمیچم ده‌کرد. باشه بۆچی فه‌له‌ستین؟ گاندی له‌وێ چی ده‌کرد؟ جێگای بۆ کێ راگرتبو؟ خودا ئه‌وانه چیه؟ ...

دوباره خه‌و بردمی.

چه‌ند کورته هه‌واڵی قۆڕ


۱. پیاوێک دوایی دوو ساڵ هه‌ڵاتن، شانی و ملی گیرا. 

۲.  به پێی راپۆرتی سه‌رچاوه‌یه‌کی نه‌ناسراو، که‌س له‌‌م دنیایه‌دا نازانێ چ قۆڕێک به‌سه‌ری داکا.

۳. سه‌رۆکی حیزبێک له کوردستان ئه‌مرۆ له وت و وێژێک دا ئاخری دانی به جاش بوونی خۆی دانا. ئه‌م سه‌رۆکه گوتی ساڵیانی ساڵه ئه‌م رازه‌ی شاردۆته‌وه و ئێستا به درکاندی هه‌ست به سووکی و ئازادی ده‌کا. 

۴.  سه‌رچاوه‌یه‌کی نه‌ناسراو، راپۆرتی سه‌رچاوه‌ی نه‌ناسراوی پێشووی ره‌تکرده‌وه. ئاشکرا نیه ئه‌م سه‌رچاوه‌یه نه‌ناسراوه کام سه‌رچاوه نه‌ناسراوه.

۵. کۆمپانی ئینتێرنێتی قه‌شمه‌رئاوا به هۆی که‌سادی بازار، خۆی بۆ فرۆشتن داناوه. تا ئێستا کۆمپیانیه گه‌وره‌کان هیچ پێشنیارێکیان ئاراسته نه‌کردوه به‌ڵام وه‌ده‌چێ که‌س به خۆڕاییش نه‌یه‌وێ.

 
۶. دوو مامۆستای کۆلیجی ماتماتیکی هاروارد به‌و ده‌سکه‌وته گه‌ێشتوون که ماتماتیک زۆر سه‌خته و بۆ شۆخی نابێ. ده‌ڵێن قوتابیانی ئه‌م دوو مامۆستایه له کلاس دا سکاڵایان کردوه که ئێستا ته‌کلیفی ئێمه چیه؟ 

۷.  گۆرانی‌ بێژێکی کورد رایگه‌یاندوویه که له‌وه زیاتر بۆی نایه و له‌مه‌ به‌ولاوه هه‌ر گۆرانی قه‌دیمه‌کانی ده‌ڵێته‌وه.
 
۸. ده‌ڵێن منداڵێکی ساوا دایکی و باوکی خۆی خواردوه.
 

 

فه‌رهاد سواره‌زاده


ئه‌وه‌ی له خوارێ هاتوه، هه‌ڵبژارده‌یه‌ک له ده‌فته‌ری بیره‌وه‌ری فه‌رهادی سواره‌زاده، مامۆستا‌‌ی ریازی ده‌بیرستانی شه‌هید غولامی شاری بۆکانه‌. ئه‌م ده‌فته‌ره دواتر که‌وته به‌ر ده‌ستی شاگرده‌کانی و کرا به ئامرازێک بۆ به‌رتیل گرتن. هه‌رگیز ده‌رنه‌که‌وت بۆچێ ته‌واوی قوتابیانی کلاسی ئه‌لف له پاییزی ساڵی 2003 دا نوومره‌ی بیستیان له ده‌رسی ریازی وه‌رگرت.

کورته زانیاریه‌ک: فه‌رهادی سواره‌زاده لیسانسی ریازی له ده ساڵ دا ته‌واو کردوه و که‌سیش نازانێ له‌ کام زانکۆ مه‌دره‌کی پێدراوه به‌ڵام به قسه‌ی خۆی رێکۆردی درێژترین کارنامه‌ی پله‌ی لیسانسی له رۆژئاوای ناوه‌ڕاست دا هه‌یه. فه‌رهاد به خاتری که‌م بوونی زه‌ریبی هۆشی له ئه‌رکی سه‌ربازی موعاف بووه و بێجگه له بۆکان و سه‌قز هیچ شارێکی تری نه‌دیوه. سیگاری مارڵبورۆ، کلیکی راستی ماوس، راوه‌نانی پشیله و ده‌ست تێوه‌ردان له که‌رسته‌ی ناوماڵ هۆگریه‌کانی به‌تایبه‌تی فه‌رهادن. ناوبراو ئێستا به‌ سه‌ڵتی ده‌‌گه‌ڵ دایکی ده‌ژی.    

... من قه‌ت خۆشیم له ریازی نه‌هاتوه. بۆچی خۆشیم لێ بێ؟ ئیکس بێنه ئه‌مبه‌ر، ئیگریگ به‌ره ئه‌وبه‌ر، به‌ ته‌وانی بگه‌یێنه، بیبه ژێر رادیکاڵ، ده‌ریهێنه‌وه. که‌ چی ئاخر؟ تازه ده‌بێ وریای ته‌قسیم به‌ سیفریش بی ده‌نا حیساب نیه و من ئاخری نه‌مزانی بۆچی؟ له زانکۆش گووتیان له فه‌وقی لیسانس دا پێتان ده‌ڵێن و من سوێند ده‌خۆم ئه‌وانیش نه‌یانده‌زانی. خودا هه‌ڵناگرێ ئه‌وه‌ ده ‌ساڵه من ریازی ده‌ڵێمه‌وه، ئێستاش نازانم ده‌بێ موشته‌ق بگری یا ئه‌نتیگراڵ؟ خاڵۆزایه‌کم بووتیکی هه‌یه ده‌ڵێ ده‌بێ ئه‌نتیگراڵ بگری به‌ڵام من هیچ متمانه‌م به‌و نیه.  باوکم به ره‌حمه‌ت بێ پێش مردنی گوتی " رۆڵه نه‌سیحه‌ت بێ، هه‌رگیز به خاوه‌ن بووتیک بڕوات نه‌بێ ته‌نانه‌ت مڕ و مۆچیش ‌بوو".  من که ده‌ڵێم ده‌بێ موشته‌ق بگری و شاگرده‌کانیشم هه‌ر وایان پێ سه‌ڵاحه بێجگه له‌و هه‌تیوه سه‌رزله‌ی ماڵی که‌ریمی که ئه‌ویش باوکی خاوه‌ن بووتیکه. له‌ موشته‌ق ناخۆش‌تر حیسابی ئیحتیماله. تووره‌که‌یه‌ک پێنج تۆپی سوور و حه‌وت تۆپی سپی تێدایه، تۆپێک ده‌ربێنین به چ ئیحتیمالێک سووره؟ ئه‌گه‌ر دوان ده‌ربێنین چی؟  و یا ئه‌گه‌ر له جیاتی سوور، ره‌ش بێت چی؟ ئه‌ی شین چی؟ و ئیتر حیساب که‌ ته‌واوی ره‌نگه‌کان ده‌بێ له‌به‌ر که‌ی. به‌خودا مامۆستاکانی زانکۆش هه‌ڕه له بڕه‌یا‌ن نه‌ده‌که‌رد و خۆیان لێ لاده‌دا. جارێک له کلاس پرسیم "ئوستاد! بۆچی ئیحتیمالی شێر و خه‌ت وه‌کوو یه‌ک وایه؟" له جیاتی جوابێکی ساخ و ماقووڵم پێ بدا لێم هاته پێشێ و گۆتی " کێ تۆی رێگا داوه‌ته ئێره؟" 


... به‌ینێکه له فیکری ئیدامه ته‌حسیل دام به‌ڵام ورده ورده خه‌ریکم لێی سارد ده‌بمه‌وه. من ئه‌گه‌ر ئیدامه‌‌ش بده‌م ئه‌وسه‌ره‌که‌ی ریازی‌زانێک وه‌ک (ئوولێر) یا (برووس رید)م لێ ده‌ردێ که یه‌کیان چاوی کوێر بوو و ئه‌وی دیش هه‌ر سه‌ڵت ماوه و ساتێک گیانی ده‌رچوو که‌س له‌پاڵی نه‌بوو‌ یاسینێک شتێک له سه‌ری بخوێنێ و ئاخری جیرانه‌کان له به‌ر بۆگه‌نی که‌لاکی دیتیانه‌وه. تازه دوای مه‌رگی خه‌ڵاتیان به‌نێوی دروست کرد و کۆبوونه‌وه و کونفه‌رانسیان دانا که فڵانی چ بلیمه‌تێک بوو و پشتی ریازی شکاوه و فیلان و بیسان.  من قه‌ت نامه‌وێ دوای مه‌رگم قه‌درم بزانن و تاریفم بکه‌ن و هه‌رگیز به‌وه رازی نیم گه‌رچی ئه‌و جۆره شتانه له ده‌ستی من دا نامێنێ ئیتر. ئه‌من حه‌ز ده‌که‌م مێژووزان بوایه‌تم. بڕوانه ئای مه‌حموودی. لاق له سه‌ر لاقی داده‌نێ و نه‌قڵی خۆش و قسه‌ی زه‌لام زه‌لام ده‌کا و به که‌یفی خۆی رقی له هه‌ر حکووما‌تێک بێ ناێڵێته‌وه. منیش ده‌بێ عاره‌ق بڕێژم و تۆزی گه‌چ بخۆم و خودا نه‌کا شتێک به‌جێ بێڵم، هاواریان ده‌ردێ که ئای بۆ کنکۆڕ دێ و به‌دبه‌خت ده‌بین و له‌و شتانه.  جارێک خۆم نه‌ته‌کاندبوو، به لیباسی گه‌چاوی رۆشتمه‌وه بۆ ماڵێ، له رێگا کابرایه‌کی نه‌ناس پیلی کێشام و  بردمی بۆ سه‌ر کاری ساختومانسازی، ناپیاو لادیوارێکی پێ گه‌چکاری کردم. دوای کار گوتی بۆ سبه‌ینێش بچمه‌وه و من هه‌ڵبه‌ت نه‌چووم.  شتی وا قه‌ت به‌ سه‌ر مێژووزانێک نایه. 

هه‌ر کات ده‌چمه ده‌فته‌ر، هه‌ست ده‌که‌م خێڵێک سه‌رشێت و حه‌پۆل ده‌وره‌یان داوم. ته‌نانه‌ت پێم خۆشه هه‌ر له‌ کلاسه‌کان نه‌یه‌مه ده‌رێ به‌ڵام مام ره‌سووڵ ئیجازه نادا، ده‌ڵێ "به‌رخم ئه‌دی کێ چایی بۆ مامۆستاکان تێکا؟". له نێوان هاوکاره‌کان، زۆرتر رقم له ئای شاره‌بانیه. رۆژێک نیتک و تانه‌م لێ نه‌دا وه‌خه‌ی پێناکه‌وێ سه‌گباب. "ئوستاد! تۆ بۆ ئه‌وه‌نده خوشتیپی؟" یا "ئوستاد! من پێم خۆشه ریازی لای تۆ فێر بم، ده‌ڵێن چاکی ده‌زانی." جاری وایه ده‌ڵێم به که‌له بچمه ناو زگی به‌ڵام دوایی په‌شیمان ده‌بم که بۆچی به مست له ژێرچاوانی نه‌ده‌م و یا بۆ به کتێبێک له سه‌ری نه‌کوتم و ئاخری له بیرم ده‌چێ ده‌مویست چی ده‌گه‌ڵ بکه‌م. 

... ئه‌مڕۆ دایکم گوتی ده‌بێ بچین بۆ سه‌قز بۆ سه‌ردانی پووره ئایشێ. باسی موسافیره‌تی رێگای دوور دێ گیانم دێته ئێش. هه‌ر جار ده‌چمه سه‌قز تا حه‌وتوویه‌ک شان و ملم داده‌گیرێ، ساعه‌تی به‌ده‌نم ته‌واو تێکه‌ڵی ده‌کا. ئه‌و جاره له سه‌قز هاتمه‌وه ده‌ناو کلاسی ده‌رس خه‌و بردبوومی. کاتێک هه‌ستام یه‌ک شاگردیش نه‌ما‌بوو و منیش به سه‌نده‌ڵیه‌که‌وه به‌سترا بووم. تا رۆژی شه‌مبه نه‌متوانی جووڵه بکه‌م. مام ره‌سووڵ، خودای لێ رازی بێ، هات رزگاری کردم ده‌نا لای جه‌ماعه‌ت حه‌یام ده‌چو. شتی سه‌یر له‌م دنیایه دا ده‌قه‌ومێ!

 

قه‌شمه‌رسیتی

خه‌ڵکی به‌شه‌ڕه‌فی قه‌شمه‌رئاوای تازه

وێڕای رێز و سڵاو، ئیجازه بده‌ن به‌ر له هه‌موو شتێک سپاسی جه‌نابی کوێخا بکه‌م بۆ وه‌ی پاسپۆرتی قه‌شمه‌رئاوای پێدام و منیش ئێستا ره‌سمه‌ن هه‌ر وه‌کوو ئێوه دانیشتوویه‌کی به‌شه‌ڕه‌فی قه‌شمه‌رئاوام (لێره‌دا ئاماده‌بوان چه‌پڵه لێده‌ده‌ن). به‌ڕاستی شانازیه‌کی هه‌ره گه‌وره نه‌سیبی من بوه و خۆم به به‌خته‌وه‌ر (مازوو-پێداو) ده‌زانم. ئه‌و هیوایه‌م هه‌یه بتوانم وه‌ک قه‌شمه‌رێکی مودێڕن و خاوه‌ن هه‌ڵوێست ئه‌رکی قه‌شمه‌رایه‌تی خۆم به‌ دڵ و گیان به‌جێ بێنم و له گوتنی قسه‌ی قۆڕ و توڕه‌هات دا درێخی نه‌که‌م.

خزمه‌تتان عه‌رز که‌م به‌نده‌ی سه‌رتاپاکوڵکن ته‌جرووبه‌یه‌کی ئه‌وتۆم له قه‌شمه‌رایه‌تی دا نیه به‌ڵام هیچ نه‌بێ وه‌ک حه‌زره‌تی مازوو که ئێستا له کومیته‌ی ناوه‌ندیش دایه و که‌سیش نازانێ له کوێیه، زه‌مانێک سه‌‌رنووسه‌ری رۆژنامه ‌دیواریه‌کی ته‌نز له ده‌بیرستانی شاری میاندواو بووم و تا چوار ژماره‌شمان بڵاوکرده‌وه (تیه‌ح). ‌گه‌رچی زۆربه‌ی خوێنه‌رانی رۆژنامه‌که‌ ده‌یانگوت بۆنی چه‌وه‌نده‌ری کارخانه قه‌ند زۆرتر ده‌مانخاته پێکه‌نین تا جۆکه‌کانی تۆ به‌ڵام به شه‌ڕافه‌تم سوێند ده‌خۆم جارێک به‌چاوانم دیتم دوو که‌س رۆژنامه‌که‌ی منیان ده‌خوێند و پێده‌که‌نین. جگه ‌له‌وه‌ش تا ئێستا سێ نه‌فه‌ر پێیان گوتوم قسه‌ی قۆر مه‌که و عاقڵ به‌. ئیتر ئاماژه به‌وه‌ش بکه‌م، له ڕوانگه‌ی سابیقه‌ی شۆڕش و ئازادیخوازیش، ساڵێکیان له پرۆژه‌ی لێدانی توونێلێکی نهێنی له خه‌وگای کۆڕان بۆ خه‌وگای کچانی زانکۆ به‌شداریم هه‌‌بو و ئه‌رکی دزینی که‌وچک و چنگاڵ له چێشتخانه‌ی زانکۆ بۆ کاری هه‌ڵکه‌ندنی توونێل له ئه‌ستۆی من بو. هه‌ڵبه‌ت ده‌رسم که کۆتایی پێهات ناچار پرۆژه‌که‌م به‌جێ هێشت و به‌داخه‌وه دواتر بیستم توونێله‌که له جیاتی خه‌وگای کچان له نه‌هادی ره‌هبه‌ری سه‌ری ده‌رهێناوه و ته‌واوی کاربه‌ده‌ستانی پرۆژه حوکمی دوو ساڵ گوێگرتنی ئیجباری له ئامۆژگاریه‌کانی جه‌وادی ئامۆلیان دراوه‌تێ. 

له به‌شی کۆتایی قسه‌کانم دا، ده‌مهه‌وێ هه‌ندێک له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی خۆم سه‌باره‌ت به دیارده‌ی قه‌شمه‌ریسم بڕۆم و چه‌ند ره‌خنه و پێشنیارێک ئاراسته‌تان بکه‌م. حه‌قیقه‌تی ره‌خنه و پێشنیاریش نیه، ره‌نگه بۆڵه‌بۆڵ بێت، یا شاته‌یش قسه‌ی قۆڕ بێت. نازانم بۆخۆتان لێکی بده‌نه‌وه. به‌ینێک له‌وه‌پێش جه‌نابی ن.ف له به‌شی کامێنتی بلاگه‌که‌ی دا فه‌رمایشتێکی زه‌ریفی و سه‌رنج راکێشی نووسیبو که من لێره‌دا دووپاتی ده‌که‌مه‌وه.


" بۆ بابم، کورد گووی به خۆدا کردوه؟"

له واقیع دا جه‌نابی ن.ف ئه‌م نوکته پڕمه‌غزه‌ی بۆ گه‌نجێکی خوێنده‌وار و ناقه‌شمه‌ری نووسیبوو که وادیار بوو له زمان و ئه‌ده‌بی کوردی بێگانه بێت و ته‌نانه‌ت حازریش نه‌‌بوو ئیراد و ره‌خنه‌یه‌ک هه‌ڵبگرێت و بایه‌خێک به زمانی زگماگی خۆی قایل بێت. من لێره ویستم نیه باسی گرینگ بوونی پاراستنی زمانی زگماگی بکه‌م به‌ڵکوو ده‌مهه‌وێ بڵێم ئێمه (دانیشتووانی به شه‌ڕه‌فی قه‌شمه‌رئاوا) بۆخۆشمان تا ڕاده‌یه‌ک گرفتاری ئه‌م قه‌یرانه هه‌ین، کام قه‌یران؟ مه‌به‌ستم قه‌یرانی خۆکه‌م پێزانینه، قه‌یرانی بینینی قه‌شمه‌ر وه‌ک پیاوێکی سمڵ فشی پانتۆڵ شۆڕی گووبه‌خۆداکردو. راسته ئێره دنیای توڕه‌هاته و مه‌به‌ست قسه‌ی قۆڕه به‌ڵام گه‌ر ورد بڕوانین تێده‌گه‌ین ئێمه‌ی قه‌شمه‌ری خوێنده‌واری سه‌ده‌ی ئینتێرنێت و ته‌قینه‌وه‌ی زانیاری، سه‌ده‌ی تیجاڕه‌تی ئێلێکتڕۆنیک و سه‌رهه‌ڵدانی گڵۆبالیسم، ئێستاش که ئێستایه زه‌ینمان یه‌خسیری خێڵێک کاراکتری کۆن و دواکه‌وتوو وه‌ک حه‌زره‌ت، شێخ، کوێخا، مه‌لا، کوێخاژن و شتی وایه (لێره‌دا به‌شێک له دانیشتوان ناوچاوان تێک ده‌نێن و تماشای یه‌کتر ده‌که‌ن). به‌تایبه‌ت نازانم بۆچی وه‌ختی قه‌شمه‌رایه‌تی دێت هه‌موو ده‌بینه کوردێکی حه‌په‌ی لادێ که سواری گوێدرێژ بوه و نه‌قیزه‌ ده‌وه‌شێنێ و قه‌راره بچێت بۆ شار. تاکه‌ی ده‌بێ قه‌شمه‌ریسمی ره‌سووڵ نادری و حه‌مه‌ی مهاباد و رشته‌ی مرواری و توڕه‌هاتی کۆنی وا دووپات که‌ینه‌وه؟ ئێمه تاکه‌ی ده‌بێ ته‌نزه‌کانمان بێنینه ئاستی لادێیه‌کی نه‌خوێنده‌وار. عازیزان، له‌بیرتان نه‌چێ پووره ته‌مین و خاڵه برایم نایه‌ن سه‌ردانی قه‌شمه‌رئاوا بکه‌ن. ئه‌وان هه‌ر نازانن قه‌شمه‌رئاوایه‌ک هه‌یه یا نا. به بڕوای من قه‌شمه‌رئاوای تازه نابێ دێهات بێت، به‌ڵکوو ده‌بێ شارستان بێت، شارستانێک که نیشتمانی مه‌جازی و پێشه‌که‌وتوو بۆ هه‌مو قه‌شمه‌رێکی ئاواره‌‌‌ و قنگ به گێچه‌ڵه (لێره‌دا قنگ به گێچه‌ڵ له خه‌و راده‌چڵه‌کێ)، قه‌شمه‌رێک که ره‌نگه نه‌زانێ چۆن راوه که‌و بکا به‌ڵام ده‌زانێ کولیجی بایۆلۆژی کچی جوانتری لێیه تا کولیجی کامپیوته‌ر. گوێگرانی به‌ڕیز، من لێره‌دا ده‌مهه‌وێ بزووتنه‌وه‌یه‌کی نوێ به‌ ناوی نێئۆقه‌شمه‌ریسم بهێنمه گۆڕێ و بۆ یه‌که‌مین هه‌نگاو له‌م رێبازه‌دا پێشنیار ده‌ده‌م ناوی قه‌شمه‌رئاوا بگۆڕین و بیکه‌ین به قه‌شمه‌رسیتی و کوێخا ... (لێره‌دا ته‌حه‌مولی دانیشتوان ته‌واو ده‌بێ و هه‌موو ده‌که‌ونه سه‌ر وێژه‌ر و تێڕوپڕ تێهه‌ڵده‌ده‌ن و پاسپۆرته‌که‌شی لێده‌ستێننه‌وه)